เชื่อมโยงชุมชนเมืองย่านอารีย์กับชุมชนเกษตรกรรมผ่านการเดินทางของอาหาร

The original article is in Thai

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งตั้งอยู่ในที่ราบภาคกลางของประเทศไทย ประสบปัญหาน้ำท่วมใหญ่ในปี 2554 และภัยแล้งในปี 2559 ระยะเวลาน้ำท่วมที่ยาวนานบริเวณอำเภอลาดบัวหลวง ค่อนข้างท้าทายสำหรับเราตอนเริ่มโครงการฟื้นฟูระบบนิเวศเกษตรของเราเมื่อ 7 ปีที่แล้ว การกลับมาของ ENSO (El Niño-Southern Oscillation) อีกครั้งในปี 2566 นี้ ทำให้เกษตรกรต้องเผชิญกับปริมาณฝนที่ลดลง อุณหภูมิที่สูงขึ้นหลายวันจนผลผลิตไม่เติบโตอย่างที่ควรจะเป็น อย่างไรก็ตาม โครงการในระยะแรก (พ.ศ. 2559 – 2562) ซึ่งเราได้ให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูดินและน้ำในพื้นที่ที่มีการปลูกข้าวปีละ 3 ครั้ง โดยใช้สารเคมีเกษตรและไม่มีการหมุนเวียนพืชที่ปลูก ทำให้พื้นที่ประมาณ 50 ไร่ในโครงการของเราเริ่มมีคุณภาพดินและน้ำดีขึ้นมากจนสามารถทำเกษตรกรรมยั่งยืนโดยไม่ต้องใช้สารเคมีใดๆ ได้ เราหวังว่าเกษตรกรเพื่อนบ้านที่ยังใช้สารเคมีในสัดส่วนสูงจะปรับเปลี่ยนวิธีเพาะปลูกโดยเรียนรู้จากโครงการของเรา ในปี 2566 นี้

โครงการของเราเริ่มหาทางเชื่อมโยงการนำส่งผลผลิตเกษตรคุณภาพสูงมาถึงชุมชนเมือง เพื่อเป็นการขยายตลาดที่รับประกันความปลอดภัยของผลผลิตและส่งเสริมสุขภาพของผู้บริโภค โดยใช้กรอบแนวคิด From ground to gut ตลอดห่วงโซ่การผลิตอาหาร ฉันนั่งดูแผนที่หาชื่อหมู่บ้านในตำบลสิงหนาท อำเภอลาดบัวหลวง จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเมื่อประมาณ 7 ปีที่แล้วเพราะจำได้ว่าสมัยที่คุณปู่คุณย่ายังมีชีวิตอยู่นั้น ครอบครัวของลูกหลานจะไปทอดกฐินที่อยุธยาร่วมกันที่วัดริมแม่น้ำน้อยในตำบลหัวเวียงไม่ไกลจากบ้านเดิมของคุณปู่คุณย่า วัดในอยุธยาที่ครอบครัวจะไปทอดกฐินอีกวัดหนึ่งคือวัดริมคลองพระยาบรรลือในตำบลสิงหนาท อำเภอลาดบัวหลวง ในแต่ละปีกฐินของครอบครัวจะเป็นการทอดที่วัดใดวัดหนึ่งในสองวัดนี้

ปกติแล้วชื่อหมู่บ้านอาจช่วยให้ความรู้ในเรื่องพืชที่เป็นพืชท้องถิ่นหรือสภาพภูมิศาสตร์ของพื้นที่ แม้ว่าวันนี้ทางราชการจะใช้ชื่อหมู่บ้านเป็นตัวเลขมากกว่าการใช้ชื่อหมู่บ้านเต็มยศตามที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา แต่ผู้คนในหมู่บ้านหรือชุมชนที่ตั้งมานานยังคงจำชื่อเดิมของหมู่บ้านได้และใช้ทั้ง 2 ชื่อ ข้อมูลจาก อบต.สิงหนาทและแผนที่ช่วยให้ฉันรู้ตำแหน่งหมู่บ้านว่า หมู่ 1 คือบ้านหนองสนุ่น หมู่ 2 คือบ้านปากคลองหลุมทองหลาง หมู่ 3 คือบ้านหลวงประสิทธิ์ หมู่ 4 คือบ้านผักบุ้งล้วม หมู่ 5 คือบ้านหลุมทองหลาง หมู่ 6 คือบ้านหนองน้ำส้ม หมู่ 7 คือบ้านหนองปลาดุก ชื่อหมู่บ้านนี้พอจะบอกได้ถึงต้นสนุ่น ต้นทองหลาง ผักบุ้ง ปลาดุก พื้นที่ลุ่มต่ำ หนองน้ำ และดินที่เปรี้ยวมากของตำบลสิงหนาท

ตอนเริ่มงานวิจัยเรื่องการฟื้นสร้างระบบนิเวศในพื้นที่ชุ่มน้ำของลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างในปี 2559 ฉันอดสงสัยไม่ได้ว่าทำไมหมู่ 3 ตำบลสิงหนาทจึงชื่อบ้านหลวงประสิทธิ์ หลังจากตามสัมภาษณ์เรื่องราวจากกำนันและชาวบ้านที่เคยพบคุณปู่ในหมู่บ้าน และควานหารายละเอียดเพิ่มเติมจากหนังสืออนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงของคุณปู่ จึงได้พบว่าคุณปู่คุณย่าบริจาคที่ดินเพื่อสร้างโรงเรียน วัด รวมทั้งพื้นที่ที่ใช้ขุดคลองชลประทานหลักและคลองย่อยในพื้นที่อำเภอลาดบัวหลวง

คุณปู่พยายามแนะนำเกษตรกรให้ปรับเปลี่ยนแปลงนาเป็นไร่เป็นสวน เพื่อให้เกษตรกรมีรายได้ตลอดปีตลอดระยะเวลาสิบปีหลังจากที่คุณปู่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับงานราชการการเมืองในตำแหน่งพฤฒสมาชิกภายหลังการปฏิวัติในปี 2490 คุณปู่อยากช่วยชาวนาให้มีที่ทำกินเป็นของตนเองและให้ใช้ที่นาของคุณปู่เป็นไร่ตัวอย่าง สวนตัวอย่าง เมื่อได้ผลผลิตจากไร่จากสวนก็นำผลิตผลมาขายกรุงเทพจนเกิดมีไร่หลวงประสิทธิ์ สวนหลวงประสิทธิ์ ตลาดหลวงประสิทธิ์ ในที่สุดฉันและน้องก็พบ “ราก” ของการทำงานให้แก่ชุมชนหลวงประสิทธิ์ที่ตำบลสิงหนาท อำเภอลาดบัวหลวง และแรงบันดาลใจให้เดินรอยตามคุณปู่คุณย่าจากชื่อหมู่บ้านนี่เอง

เราเริ่มจากการฟื้นฟูคุณภาพดินและน้ำในพื้นที่ปลูกข้าวปีละ 3 รอบ และหยุดการใช้สารเคมี ไม่ว่าจะเป็นปุ๋ยเคมี ยากำจัดวัชพืช ยาฆ่าแมลงทุกชนิดและเริ่มใช้ปุ๋ยชีวภาพ สารชีวภัณฑ์ เพื่อเข้าสู่การรับรองคุณภาพด้วยระบบอินทรีย์ ในขณะเดียวกันเราได้ออกแบบแปลงสำหรับการใช้ที่ดินแบบวนเกษตรโดยการปลูกไม้ป่าเศรษฐกิจและไม้ผล เพื่อปรับปรุงสภาพแวดล้อมภายในแปลงให้เอื้อต่อการสะสมคาร์บอนในดิน ลำต้น และรากของต้นไม้ ซึ่งเราได้รับอนุเคราะห์จากหน่วยงานต่างประเทศในการติดตามการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ เพื่อช่วยให้เราออกแบบแปลง เลือกชนิดต้นไม้ และประเมินปริมาณคาร์บอนหลังจากที่เราเริ่มโครงการในปี 2559 ได้ https://restor.eco/platform/sites/82d8d3d7-5106-4267-a425-c43fa4810df5/

ปัจจุบันในปี 2566 นี้บ้านทองหลางลายวนเกษตรหรือ BTLLAgroforestry มีผลผลิตคุณภาพสูงปริมาณมากขึ้น และได้รับการรับรองความปลอดภัยของฟาร์มด้วยระบบรับรอง Good Agricultural Practice หรือ GAP นอกจากนั้น เรายังอยู่ระหว่างการเสนอขอการรับรองความปลอดภัยด้วยระบบเกษตรอินทรีย์ (Organic Thailand) ซึ่งยังต้องอดใจรอสักหน่อย สภาพแวดล้อมของพื้นที่นาเดิมได้เปลี่ยนเป็นพื้นที่วนเกษตรที่มีความหลากหลายทางชีวภาพเพิ่มมากขึ้น บ่งชี้ประสิทธิผลในการฟื้นฟูระบบนิเวศด้วยการจัดการพื้นที่โดยใช้หลักการของวนเกษตร